Ewangelia Jezusa Chrystusa według św. Jana

Jana 20, 1–9

¹Pierwszego dnia tygodnia Maria Magdalena wczesnym rankiem, zanim jeszcze zapadł zmrok, nastąpił do grobu i kamienia odsuniętego od grobu. ²Pobiegła więc i przybyła do Szymona Piotra i do drugiego następcy, którego Jezus kochał, i powiedziała do nich: «Zabrano Pana z grobu i nie we, gdzie Go po złożone.» ³Piotr poszedł z drugim uczniem i poszli do grobu. ⁴Obaj biegli razem, ale drugi uczeń szybki i pierwszy dotarł do grobu. ⁵At gdy się na niego pojawi, pojawił się na ziemi, który nie wyszedł do przodu. ⁶Potem przyszedł także Szymon Piotr, który poszedł za Nim, i poszedł do grobu. ⁷Jeśli zostawisz to w pierwszej kolejności, może to być okrycie Jezusa, leżące nie razem z płótnami, ale zwinięte w innym miejscu. ⁸wysunięty także ów drugi uczeń, ten, który pierwszy przybył do grobu, wyszedł do przodu i wyszedł, i doszedł. ⁹Ponieważ jeszcze nie rozumieli Pisma, według którego musi On zostać rozwiązany z martwych.

Pierwszego dnia tygodnia Maria Magdalena poszła do grobu bardzo wcześnie rano, gdy jeszcze było ciemno. Zobaczyła, że kamień został odsunięty od grobu. Pobiegła więc do Szymona Piotra i drugiego ucznia, którego Jezus kochał, i rzekła do nich: «Zabrano Pana z grobu i nie wiemy, gdzie Go położono». Piotr więc i drugi uczeń wybrali się i poszli do grobu. Biegli obaj razem, ale ów drugi uczeń wyprzedził Piotra i pierwszy dotarł do grobu. Schyliwszy się, zobaczył leżące płótna, lecz nie wszedł do środka. Wtedy przybył Szymon Piotr, który szedł za nim, i wszedł do grobu. Ujrzał leżące płótna i chustę, która była na głowie Jezusa, nie leżącą razem z płótnami, ale oddzielnie zwiniętą na jednym miejscu. Wtedy wszedł także ów drugi uczeń, który pierwszy dotarł do grobu. Zobaczył i uwierzył. Aż do tego momentu uczniowie nie rozumieli, że zgodnie z Pismem Świętym Jezus musiał zmartwychwstać.

Odkrycie, że pusty grób to dopiero początek: Zmartwychwstanie jako boska konieczność i osobiste zaproszenie

Jak Jan 20:1-9 objawia, że Wielkanoc nie jest wydarzeniem z przeszłości, ale kluczem do całego życia chrześcijańskiego

Wielkanocny poranek zaczyna się w ciemności. Maria Magdalena biegnie, Piotr biegnie, Jan biegnie. Nikt jeszcze nie rozumie. A jednak w tym cichym grobie, z jego starannie złożonymi całunami, właśnie wydarzyło się coś nieodwracalnego. Ten artykuł jest dla każdego, kto kiedykolwiek czuł, że wiara chrześcijańska opiera się na wydarzeniu, w które wierzymy z daleka, nie doświadczając go prawdziwie. Poprzez Ewangelię Jana 20,1-9 wejdziemy do grobu z Piotrem i Janem, odczytamy pozostawione tam znaki i odkryjemy, dlaczego Jan stwierdza z tak poruszającą prostotą: «Ujrzał i uwierzył».»

Zacznijmy od umiejscowienia tego tekstu w kontekście Janowym i liturgicznym, zanim przeanalizujemy jego narrację i strukturę teologiczną. Następnie przeanalizujemy trzy główne tematy: konieczność paschalną według Pisma Świętego, boską pedagogię znaku oraz dynamikę wiary zrodzonej w ciemności. Zobaczymy, jak to wszystko odnosi się konkretnie do dzisiejszego życia duchowego, a następnie zakończymy modlitwą, medytacją i praktycznymi sugestiami. Zasada przewodnia jest prosta: Zmartwychwstanie nie jest jedynie faktem, w który należy wierzyć – jest rzeczywistością, którą należy przeżywać.

---

Rano pierwszego dnia: kontekst, tekst i horyzont czytelniczy

Wkraczając w świt nowego świata

Po pierwsze, musimy poświęcić chwilę na zrozumienie wagi tego tekstu w jego kontekście. Ewangelia Jana 20, 1-9 to początek narracji paschalnej w czwartej Ewangelii. Po opisie Męki Pańskiej, opisanej z niemal chirurgiczną precyzją – krzyż, przebicie włócznią, krew i woda, pochówek Józefa z Arymatei i Nikodema – narracja powraca do «pierwszego dnia tygodnia». To sformułowanie nie jest bez znaczenia. Nawiązuje do Księgi Rodzaju: pierwszego dnia Bóg powiedział: «Niech stanie się światłość». Tutaj, pierwszego dnia nowego tygodnia, światło bucha z zapieczętowanego grobu.

Jan jest najbardziej teologicznym z ewangelistów. Podczas gdy Marek stawia na działanie, a Łukasz na współczucie, Jan buduje. Buduje symbole, eksplozje znaczenia, słowa, które niosą ze sobą wiele warstw znaczeniowych jednocześnie. Ta relacja jest doskonałym przykładem. Wszystko ma znaczenie: czas («cisza ciemności»), postacie (Maria, Piotr, umiłowany uczeń), gesty (biegnięcie, schylanie się, wchodzenie) i przedmioty (kamień, płótna, całun).

Maria Magdalena pojawia się pierwsza. Ta kobieta, o której Łukasz mówi, że Jezus wypędził «siedem złych duchów» (Łk 8, 2), jest również pierwszą, której ukaże się Zmartwychwstały Pan (J 20, 11-18). Jej poranny bieg w ciemnościach mówi o miłości: nie kalkuluje, wstaje przed świtem, idzie tam, gdzie boli. Znajduje kamień odsunięty od grobu. Nie ma ciała, nie ma wyjaśnienia. Biegnie ostrzec Piotra i «drugiego ucznia», a jej spontaniczna interpretacja jest zwykłą żałobą: ciało zostało przeniesione.

To opowiadanie jest czytane co roku podczas Mszy Świętej Wielkanocnej w obrządku rzymskim. Jest zatem ściśle związane z liturgicznym okrzykiem, który św. Paweł ogłasza w antyfonie na rozpoczęcie: «Chrystus został złożony w ofierze jako nasza Pascha!» (1 Kor 5, 7b). Ten rezonans między tekstem narracyjnym Jana a doktrynalnym okrzykiem Pawła nie jest przypadkowy. Sugeruje on, że Zmartwychwstanie należy rozumieć jednocześnie jako wydarzenie historyczne, rzeczywistość sakramentalną i egzystencjalne zaproszenie. To jest tematem całego artykułu.

Tekst grecki wymaga pewnego wyjaśnienia. Czasownik «widzieć» pojawia się trzykrotnie w zaledwie kilku wersetach i nie jest to za każdym razem to samo słowo. Jan używa słowa βλέπει (blepei) w odniesieniu do Marii, która dostrzega brak kamienia – jest to surowa, oparta na faktach wizja. Używa słowa θεωρεῖ (theōrei) w odniesieniu do Piotra, który wchodzi do grobu i bada płótna grobowe – jest to uważna, analityczna kontemplacja. A w odniesieniu do umiłowanego ucznia używa słowa εἶδεν (eiden), aorystycznej formy czasownika ὁράω – wizji, która dotyka wewnętrznego „ja”, która przenika, która przemienia. Te niuanse w grece są kluczem do zrozumienia tego fragmentu. Trzy postacie widzą to samo. Tylko jedna wierzy. I to bezpośrednio nas dotyczy.

«To było konieczne»: Zmartwychwstanie jako konieczne wypełnienie Pisma Świętego

Co oznacza to małe słowo, które niesie w sobie cały ciężar zbawienia?

Ewangelista kończy swoją poranną opowieść zdaniem, które może wydawać się drugorzędne, ale w rzeczywistości stanowi teologiczne sedno całego fragmentu: «Uczniowie bowiem do tej pory nie rozumieli, że według Pisma Jezus miał powstać z martwych». Zatrzymajmy się nad tym «musiał». W języku greckim jest to δεῖ (dei), czasownik bezosobowy, który wyraża boską konieczność, nieuchronność zamierzoną przez Boga. Słowo to regularnie pojawia się w Ewangeliach, opisując wydarzenia związane z wypełnieniem planu zbawienia: «Syn Człowieczy musi wiele cierpieć» (Mk 8,31), «Muszę być w domu Ojca mego» (Łk 2,49), «To Pismo musi się wypełnić» (Łk 22,37).

To «trzeba było» nie jest zimną nieuchronnością, ślepym przeznaczeniem. To konieczność wiernej miłości. Bóg nie mógł pozostawić swego Syna w śmierci, nie dlatego, że zmusiła Go do tego jakaś zewnętrzna siła, ale dlatego, że śmierć nie może mieć ostatniego słowa nad Tym, który sam jest Życiem (J 14, 6). Ta konieczność od dawna jest zapisana w Piśmie Świętym. Uczniowie jej nie dostrzegali. Zmartwychwstanie otwiera im oczy.

Jakie fragmenty Pisma Świętego ma na myśli Jan? Tekst nie precyzuje, być może jest to celowe. Pierwsi chrześcijanie czytali Stary Testament jako gobelin proroctw i symboli wskazujących na zmartwychwstałego Chrystusa. Myślimy o Psalmie 16,10: «Nie dopuścisz, by Twój wierny uległ zniszczeniu». Myślimy o Księdze Ozeasza 6,2: «Po dwóch dniach przywróci nas do życia, trzeciego dnia nas wskrzesi». Myślimy o Jonaszu, wyraźnie wspomnianym przez Jezusa (Mt 12,40): trzy dni w brzuchu ryby, zanim powrócił do światła. Myślimy o Sługach Cierpiących z Księgi Izajasza 52-53, których tajemnicza śmierć przynosi owoc.

Jan chce, abyśmy zrozumieli, że Zmartwychwstanie nie jest boską improwizacją w odpowiedzi na niepowodzenie krzyża. Jest ono kulminacją spójnego planu, pomyślanego od wieków i przepowiedzianego na wiele sposobów w Piśmie Świętym. Krzyż i Zmartwychwstanie nie są dwoma odrębnymi wydarzeniami, gdzie drugie rekompensuje grozę pierwszego. Tworzą one jedno Misterium Paschalne, Paschę Chrystusa, przejście ze śmierci do życia, spełnienie wszelkiej nadziei Izraela.

Niezrozumienie uczniów nie jest słabością, z której można drwić – to nasze lustro. Jak często wpatrywaliśmy się w pusty grób, nie rozumiejąc jego znaczenia? Jak często doświadczyliśmy bolesnych wydarzeń, które z perspektywy czasu jawią się jako przejścia do czegoś większego? Teologiczna perspektywa Jana na Zmartwychwstanie to zaproszenie do ponownego odczytania naszej historii w świetle boskości: «To musiało się stać».

Trzy sposoby widzenia: pedagogia wiary zapisana w ciałach

Wyścig Pierre’a i Jeana, czyli nauka obserwacji

Wróćmy do sceny i uważnie przyjrzyjmy się jej bohaterom. Piotr i Jan biegną razem do grobu. Ten bieg mówi o pośpiechu, o życiu, o wciąż niejasnej nadziei. Jan przybywa pierwszy – być może ze względu na swój młody wiek, a może ze względu na szczególną żywotność tych, którzy kochają intensywnie. Zatrzymuje się jednak przed wejściem. Schyla się. Widzi płótna pogrzebowe. Nie wchodzi.

Piotr przybywa w kolejności. Wchodzi prosto do wody. To typowe dla Szymona Piotra, którego dobrze znamy: to on skacze do wody (J 21,7), to on dobywa miecza (J 18,10), to on wchodzi bez wahania. Kontempluje rozłożone płótna i ten całun – ten dziwny i precyzyjny detal – zwinięty osobno, starannie ułożony na właściwym miejscu. Opowieść nie mówi nam jeszcze, co Piotr czuł ani co rozumiał. Jego wewnętrzna reakcja pozostaje tajemnicą.

Potem wchodzi Jan. A tam relacja mówi po prostu: «Ujrzał i uwierzył». Żadnej zjawy, żadnego anioła, żadnych słów. Tylko puste płótna i złożony całun. I to mu wystarcza. Dlaczego?

Ojcowie Kościoła długo rozważali ten kontrast. Święty Jan Chryzostom zauważa, że umiłowany uczeń, «ten, którego Jezus miłował», był szczególnie otwarty na wewnętrzne światło, ponieważ bliskość z Panem nauczyła go innego rozeznawania. Nie tylko posiadał informacje o Jezusie – miał z Nim relację. I to właśnie ta relacja pozwoliła mu zinterpretować pusty grób jako znak życia.

To, co przekazują płótna grobowe, jest istotne: skradzionego ciała nie balsamuje się, a następnie starannie rozbiera. Ciało, które o własnych siłach uniknęło śmierci, nie potrzebuje, by ktoś zdjął mu z niego opatrunki – przechodzi przez nie, tak jak Zmartwychwstały przejdzie później przez zamknięte drzwi (J 20,19). Ułożone płótna grobowe nie są znakiem porwania – są sygnaturą przemiany. Jezus nie wyszedł z grobu jak Łazarz (J 11), wciąż owinięty w płótna grobowe, które trzeba było rozwiązać. Wszedł w nowy tryb istnienia, którego śmierć już nie może dotknąć.

Całun zwinięty osobno: znak w znaku

Ten szczegół całunu zasługuje na szczególną uwagę, gdyż Jan zwraca na niego uwagę z niezwykłą precyzją. Nie jest on po prostu «rozłożony» jak inne płótna – jest «zwinięty oddzielnie, na swoim miejscu». Ta dbałość o ułożenie jest nie bez znaczenia w starożytnej kulturze żydowskiej. W opowieściach Starego Testamentu nakrycie głowy było oznaką żałoby, wstydu lub śmierci (2 Sm 15,30; Est 6,12). Zdjęcie zasłony z głowy było aktem wyzwolenia.

Ale to nie wszystko. W tradycji rabinicznej niektórzy uczeni zauważają, że mistrz, który skończył posiłek, zwijał serwetkę i zostawiał ją na stole, dając znak: «Wrócę». Mistrz, który nie wracał, zostawiał serwetkę zmiętą, co wskazywało, że posiłek dobiegł końca. Jeśli ta tradycja jest prawidłowa – a wielu egzegetów cytuje ją ostrożnie – całun zwinięty oddzielnie byłby niczym milcząca wiadomość od Zmartwychwstałego Chrystusa do Jego uczniów: «Wrócę».»

Niezależnie od tego, czy ta interpretacja jest historycznie pewna, czy jedynie sugestywna, ilustruje ona coś prawdziwego w sposobie działania Objawienia Janowego: znaki są tam, starannie ułożone, dla tych, którzy mają oczy, by widzieć. Zmartwychwstanie nie jest narzucane siłą. Pozwala się odczytać tym, którzy chcą uwierzyć.

Widzieć bez zrozumienia, wierzyć bez widzenia wszystkiego: horyzont dojrzałej wiary

Werset 9 jest chyba najtrudniejszy w całym fragmencie: «Bo jeszcze nie rozumieli Pisma, że Jezus musi zmartwychwstać». Jan właśnie powiedział nam, że umiłowany uczeń uwierzył. A zaraz potem precyzuje, że jeszcze nie rozumieli Pisma. Czy jest tu jakaś sprzeczność?

Nie – i właśnie tu wchodzi w grę coś głębokiego w naturze wiary. Jan sugeruje, że umiłowany uczeń uwierzył, zanim zrozumiał. Jego wiara nie opiera się na pełnym intelektualnym dowodzie. Rodzi się ze spotkania – a raczej śladu spotkania – i otwartości serca. Zrozumienie Pisma Świętego nastąpi później, tak jak stanie się to w przypadku wszystkich uczniów po Pięćdziesiątnicy, oświeconych Duchem Świętym.

To fundamentalna lekcja dla życia chrześcijańskiego. Wiara nie czeka na wszystkie odpowiedzi, zanim wyruszy. Porusza się naprzód w półmroku, niczym Jan wchodzący do pustego grobu, kierując się nie intelektualną pewnością, lecz miłością i otwartością. Zrozumienie następuje. Zawsze. Ale następuje. «Staraj się zrozumieć, aby uwierzyć» – powiedział w pewnym sensie Augustyn, zanim dodał: «Wierz, aby zrozumieć» – fides quaerens intellectum. Oba bieguny są konieczne, a Ewangelia Jana 20 pięknie ilustruje ich owocne napięcie.

Jakie zmiany w życiu codziennym przynoszą święta wielkanocne?

Kiedy Zmartwychwstanie dotyka zwykłego życia

Zbyt łatwo byłoby porzucić Wielkanoc jako zwykłe święto głębokich prawd, obchodzone raz do roku w udekorowanym kwiatami kościele, a następnie powrócić do normalnego trybu życia, jakby nic się nie zmieniło. Ewangelia Jana 20,1-9 nie daje nam takiej możliwości. Ten tekst jest wtargnięciem w rzeczywistość i wzywa do zmiany perspektywy, która obejmuje wszystkie wymiary życia.

W życiu osobistym i duchowym. Pierwszą implikacją jest zaproszenie do ponownego przemyślenia naszej relacji z ciemnością. Maria Magdalena wyrusza w ciemność. Nie wie jeszcze, co znajdzie. Ale wyrusza. Jak często rezygnujemy z modlitwy, duchowych poszukiwań, spowiedzi, pokuty, bo «to bez sensu» albo «i tak nic nie czuję»? Nauki wielkanocne mówią nam: wejdź w ciemność. Tam czeka na ciebie Bóg. Pusty grób jest widoczny tylko dla tych, którzy do niego doszli.

W związkach. Piotr i Jan nie biegną sami – biegną razem, oświeceni świadectwem Maryi. Wiara chrześcijańska rodzi się we wspólnocie i jest przekazywana poprzez świadectwo. Kościół wielkanocny to Kościół w ruchu, Kościół, który biegnie, dzieli się nowinami, gromadzi się wokół pustego grobu, by wspólnie odczytywać znaki życia. Każda ludzka relacja, naznaczona wiarą wielkanocną, może stać się miejscem, w którym mówimy sobie nawzajem: «Pan żyje i to właśnie oznacza dla nas».»

W życiu zawodowym i społecznym. Zmartwychwstanie jest potwierdzeniem, że śmierć nie ma ostatniego słowa. Dotyczy to również naszych porażek, porzuconych przedsięwzięć, zrujnowanych projektów i zrujnowanych karier. Człowiek wiary wielkanocnej wie, że nawet to, co wydaje się definitywnie pogrzebane, może dostąpić zmartwychwstania – nie za sprawą magii, ale dlatego, że Bóg jest panem tego, «co musiało się stać» i potrafi wydobyć coś nowego ze śmierci.

W życiu intelektualnym i kulturalnym. Jan zauważa, że uczniowie «nie rozumieli Pism». Zmartwychwstanie jest również zaproszeniem do ponownego odczytania, do głębszego zgłębienia, do niezadowalania się powierzchownym rozumieniem wiary. Chrześcijanin wielkanocny to mężczyzna lub kobieta, który na nowo odczytuje Pismo Święte w świetle pustego grobu, odkrywa w nim nowe znaczenia, nieustannie zdumiony spójnością Bożego planu.

W życiu liturgicznym i sakramentalnym. Święty Paweł przypomina nam w antyfonie na wejście, że «Chrystus jest naszą Paschą». Msza Święta to nie tylko pamiątka – to rzeczywisty udział w Misterium Paschalnym. Każda Eucharystia to powrót do pustego grobu, przełamany chleb, który głosi, że śmierć została pokonana. Wejście w liturgię z tą świadomością to przekształcenie zwyczaju w spotkanie.

Tradycja powtarza to samo od dwudziestu wieków: rezonanse patrystyczne i teologiczne

Co wielcy świadkowie wiary widzieli w tym grobie

Ojcowie Kościoła skomentowali ten tekst z niezwykłą głębią, a ich spostrzeżenia pozostają zaskakująco aktualne.

Pochodzenie W III wieku wielki egzegeta aleksandryjski dostrzegł w podróży dwóch uczniów obraz dwóch dróg do wiary: drogi kontemplacyjnego rozumu (Jan, który zatrzymuje się i obserwuje) oraz drogi bezpośredniego działania (Piotr, który wchodzi). Żadna z nich nie jest wystarczająca sama w sobie. Wiara chrześcijańska integruje obie – kontempluje i działa, zatrzymuje się przed znakiem i w niego wkracza.

Święty Jan Chryzostom Chryzostom (IV-V wiek) w swoich homiliach o Janie szczegółowo omawia znaczenie umiłowanego ucznia, który «zobaczył i uwierzył». Dla Chryzostoma jest to oznaka duszy oczyszczonej miłością. Jan był uczniem najbliższym Panu – spoczywał na Jego piersi podczas Ostatniej Wieczerzy. Ta zażyłość dawała mu bystrość widzenia, jakiej inni jeszcze nie posiadali. Nie była to kwestia zasług ani wyższej inteligencji, lecz owoc relacji.

Święty Augustyn z Hippony (V wiek) rozwija mistrzowską refleksję nad wiarą i zrozumieniem w oparciu o ten tekst. W swoim Tractatus in Johannem zauważa, że widzieć bez wiary jest stanem wielu świadków publicznego życia Jezusa. Wierzyć bez widzenia to błogosławieństwo obiecane przyszłym pokoleniom (J 20, 29). Lecz wiara poprzez widzenie znaków – czyli poprzez odczytywanie rzeczywistości jako teofanii – jest właśnie postawą umiłowanego ucznia. Dla Augustyna wszyscy jesteśmy powołani do tego sakramentalnego odczytywania rzeczywistości.

Święty Tomasz z Akwinu W XIII wieku, w swojej Złotej Katenie i komentarzu do Ewangelii Jana, Jan podkreślał konieczność Zmartwychwstania w świetle boskiej sprawiedliwości. Nie było «przystojne» (conveniens), aby Temu, który jest Prawdą, pozostawał pod panowaniem ostatecznego kłamstwa, jakim jest śmierć. Zmartwychwstanie jest manifestacją zwycięstwa prawdy nad grzechem, życia nad śmiercią, światła nad ciemnością. To słownictwo teologicznej stosowności jest ważne: nie jest to konieczność mechaniczna, lecz konieczność estetyczna i moralna wpisana w samą naturę Boga.

Hans Urs von Balthasar (XX wiek), jeden z najważniejszych szwajcarskich teologów naszych czasów, dostrzega w opisie Jana autorstwa Pascala wypełnienie całej logiki Wcielenia. Słowo stało się ciałem, aby ciało mogło zostać przemienione. Pozostawione tam płótna grobowe są znakiem przemiany, która nie niszczy ciała, lecz je gloryfikuje. Balthasar odczytuje w nich zarys tego, kim wszyscy jesteśmy powołani się stać: istotami, których ciało pewnego dnia zostanie przemienione przez miłość Ojca.

Wreszcie teologia prawosławna – szczególnie w tradycji św. Jana Damasceńskiego i św. Maksyma Wyznawcy – podkreśla Zmartwychwstanie jako odpowiedź na zepsucie spowodowane grzechem pierworodnym. Śmierć wkroczyła w ludzką naturę w konsekwencji oddzielenia od Boga. Zmartwychwstanie Chrystusa leczy tę ranę od wewnątrz: umierając i zmartwychwstając w naszym ciele, Słowo uzdrawia naszą ludzką naturę z jej skłonności do zepsucia. To jest teologia theosis – przebóstwienia ludzkości – której niewzruszonym fundamentem jest Wielkanoc.

Lectio divina

Wejście do grobu

Lectio divina tekstu Jana 20:1-9 do modlitwy osobistej

Medytacja chrześcijańska to nie technika relaksacyjna. To spotkanie. Oto jak wejść w ten tekst nie jako obiekt studiów, ale jako przestrzeń, w której Bóg do ciebie przemawia.

Pierwszy krok — cisza i konfiguracja (5 minut). Znajdź ciche miejsce. Oddychaj powoli. Puść zmartwienia dnia. W ciszy przywołaj na myśl ciemność w swoim obecnym życiu – coś jak grób: zerwany związek, nieudany projekt, żałobę, zwiędłą wiarę. Nie uciekaj od tego. Pozostań z tym.

Drugi krok — powolne czytanie tekstu (5 minut). Przeczytaj Ewangelię Jana 20:1-9 na głos, powoli, zatrzymując się na każdym obrazie. Kamień usunięty. Ciemność. Rana. Płótna. Całun.

Trzeci krok — identyfikacja (5 minut). Kim jesteś dziś rano? Maryją w ciemności, szukającą bez zrozumienia? Piotrem, który wchodzi bez wahania, ale milczy? Janem, który zatrzymuje się na progu, kontempluje i wierzy? Nie ma jednej dobrej odpowiedzi. Każda pozycja to brama do tajemnicy.

Krok czwarty — pytanie «to było konieczne» (10 minut). Módl się tymi słowami: «Jezus musiał zmartwychwstać». Proś Ducha Świętego, aby objawił ci, że musiałeś zmartwychwstać w swoim życiu – że to bolesne przejście było konieczne, aby narodziło się coś nowego.

Krok piąty — znak do odczytania (5 minut). Czy w twoim obecnym życiu są «rozłożone ubrania» – znaki obecności Boga, których jeszcze nie potrafisz dostrzec? Zapytaj oczami umiłowanego ucznia.

Krok szósty — Akt wiary (5 minut). Powiedz cicho lub na głos: «Panie, chcę zobaczyć to, co mi pozwoliłeś zobaczyć. Chcę wierzyć tam, gdzie mnie do tego zachęcasz. Nawet w ciemności. Nawet nie rozumiejąc wszystkiego».»

Krok siódmy — Święto Dziękczynienia (5 minut). Zakończ, dziękując za konkretny aspekt swojego życia, w którym widziałeś działanie Boga. Zakotwicz swoją wielkanocną wiarę w rzeczywistości swojej historii.

Wyzwania, jakie Wielkanoc stawia naszym czasom

Kiedy świat mówi «niemożliwe», a wiara mówi «trzeba było to zrobić»

Ze wszystkich dogmatów chrześcijańskich, zmartwychwstanie Chrystusa budzi największy opór we współczesnej kulturze. Nie dlatego, że jest moralnie trudne do zaakceptowania, ale dlatego, że bezpośrednio kwestionuje nasz dominujący światopogląd, który jest naturalistyczny i redukcjonistyczny. Oto trzy główne wyzwania i jeden ze sposobów, aby im bezpośrednio zaradzić.

Pierwsze wyzwanie: kwestia historyczna. Czy w XXI wieku możemy poważnie twierdzić, że ktoś zmartwychwstał? Szczera odpowiedź brzmi: tak, jeśli poświęcimy czas na zbadanie dowodów. Poważni historycy – w tym osoby niewierzące, takie jak Bart Ehrman – przyznają, że po śmierci Jezusa wydarzyło się coś, co radykalnie przekształciło jego naśladowców z przerażonych uciekinierów w kaznodziejów gotowych umrzeć za swoje świadectwo. O pustym grobie świadczą liczne, niezależne źródła. O objawieniach donosi Paweł (1 Koryntian 15:3–8) w sformułowaniach, które sięgają wczesnych lat po śmierci Jezusa – na długo przed uformowaniem się jakiejkolwiek «legendy». Historyk N.T. Wright w swoim monumentalnym studium „Zmartwychwstanie Syna Bożego” dochodzi do wniosku, że fizyczne zmartwychwstanie Jezusa jest najbardziej spójnym wyjaśnieniem spośród wszystkich dostępnych dowodów.

Drugie wyzwanie: cierpienie świata. Skoro Chrystus zmartwychwstał i zwyciężył śmierć, dlaczego wciąż jest tyle cierpienia? To najbardziej ludzki i uzasadniony zarzut. Chrześcijańska odpowiedź nie jest triumfalistyczna: uznaje, że znajdujemy się w przestrzeni pomiędzy, w przestrzeni między Zmartwychwstaniem Jezusa a ostatecznym zmartwychwstaniem wszystkich. Chrystus złamał moc śmierci – ale Jego królestwo nie zostało jeszcze w pełni objawione. Żyjemy w napięciu między «już» a «jeszcze nie». A w tym „pomiędzy” Zmartwychwstanie nie jest odpowiedzią, która niweluje cierpienie – jest obecnością, która przechodzi przez nie razem z nami.

Trzecie wyzwanie: prywatyzacja wiary. W kulturze, która ogranicza religię do sfery prywatnej, twierdzenie, że Zmartwychwstanie Chrystusa ma implikacje publiczne – polityczne, społeczne i kulturowe – wydaje się niestosowne. A przecież pierwszy dzień tygodnia, który rozpoczyna Ewangelię Jana 20, jest również pierwszym dniem nowej ludzkości. Zmartwychwstanie to nie tylko dobra nowina dla poszczególnych wierzących: to potwierdzenie, że historia ma sens, że przemoc nie ma ostatniego słowa, że miłość jest silniejsza od nienawiści. Te stwierdzenia mają swoje konsekwencje. Implikują wizję ludzkości, społeczeństwa i historii, której chrześcijanie nie mogą zachować dla siebie, nie zdradzając Ewangelii.

Modlitwa wielkanocna: przy otwartym grobie wszystkich naszych nocy

Modlitwa medytacyjna inspirowana Ewangelią Jana 20:1-9

Panie Jezu, zmartwychwstały,

Dziś rano, niczym Maria Magdalena, budzę się w ciemnościach. Nie o zmroku, ale w ciemności tego, co mam na sobie: wątpliwości, których nie śmiem nazwać, żal, którego nie przepracowałem, modlitwy, które porzuciłem, zmęczony czekaniem, czasy, kiedy myślałem, że grób jest zamknięty na zawsze.

Pozwalasz mi dziś rano pobiec do Twojego pustego grobu. Podobnie jak Pierre, wchodzę. Patrzę. Widzę tam rozłożoną pościel, całun starannie zwinięty, i zaczynam rozumieć że cię tu nie ma – nie dlatego, że mnie opuściłeś, Ale dlatego, że dałeś radę.

Przeszedłeś przez śmierć. Gdy przechodziłeś przez kamień. Gdy pokonasz wszystkie moje lęki, Jeśli ci na to pozwolę.

Naucz mnie czytać znaki, które zostawiasz w moim życiu. Te nieoczekiwane chwile światła w mrocznym tygodniu. To był komentarz, który usłyszałem, ponownie czytając tekst. Ten nagły spokój pośród konfliktu. Ten niewytłumaczalny związek między moją historią i Twoją.

«Musiałeś zmartwychwstać» – powiedział ewangelista. I dodałbym, bardzo cicho, przynajmniej jeśli chodzi o mnie: We mnie też coś musi zostać wskrzeszone. Radość, którą odłożyłam na bok. Zaufanie, które pogrzebałem. Nadzieja, o której myślałem, że umarła na zawsze.

Daj mi oczy umiłowanego ucznia. Ci, którzy widzą, ale nie rozumieją w pełni, ci, którzy uwierzą, zanim demonstracja się zakończy, ci, którzy czytają pusty grób i rozpoznają tam Twój podpis.

Powiedziałeś nam bowiem, że błogosławieni są ci, którzy wierzą, choć nie widzieli. Uczyń mnie jednym z nich. Nie jestem naiwnym wierzącym, który odmawia stawienia czoła rzeczywistości, ale wyznawca Pascala, kto patrzy na rzeczywistość taką, jaka jest — zraniona, niejasna, surowa — i kto nadal decyduje się powiedzieć: Pan zmartwychwstał. On naprawdę powstał z martwych. I to zmienia wszystko.

Alleluja, nawet w ciemności. Alleluja, nawet jeśli jeszcze nie rozumiem. Alleluja, bo żyjesz i że śmierć nie może ci nic zrobić.

Amen.

Podsumowując i idąc dalej

Czego teraz od nas żąda pusty grób

Dziś rano przebyliśmy razem długą drogę. Wyruszyliśmy w ciemności z Marią Magdaleną, biegliśmy z Piotrem i Janem, oglądaliśmy płótna, kontemplowaliśmy zwinięty całun i zatrzymaliśmy się przed najbardziej stonowanym i poruszającym wersetem tej historii: «Ujrzał i uwierzył».»

Zmartwychwstanie Jezusa nie jest jedynie dodatkiem do wiary chrześcijańskiej. Stanowi jej samo sedno. Święty Paweł wyraził to z radykalną jasnością: «Jeśli Chrystus nie zmartwychwstał, daremna jest wasza wiara» (1 Kor 15, 17). Ewangelia Jana 20, 1-9 pokazuje nam, jak rodzi się wiara w Zmartwychwstanie – nie z formalnego objawienia, lecz ze spotkania ze znakami interpretowanymi przez kochające i otwarte serce.

Ten tekst prosi nas o trzy rzeczy. Po pierwsze, o bieg – nie o to, by trwać w letargu czy sceptycyzmie, ale o to, by pójść do grobu, by podjąć ryzyko spojrzenia. Po drugie, o to, by wejść – nie o to, by pozostać na progu tajemnicy, ale by ją przeniknąć, by uważnie zbadać tkankę własnego życia. Po trzecie, o to, by uwierzyć – o to, by dokonać tego wewnętrznego skoku, który mówi: «Nawet jeśli nie rozumiem wszystkiego, nawet jeśli Pismo Święte jeszcze mi się w pełni nie objawiło, rozpoznaję tu ślad Tego, który żyje».»

Wielkanoc nie jest wydarzeniem z przeszłości. To ciągła obecność żywego Boga w naszej historii. Pytanie, które Ewangelia Jana 20,1-9 stawia każdemu z nas, jest proste i wymagające: co zrobisz z tym pustym grobem?

Siedem kroków, aby cieszyć się Wielkanocą przez cały rok

• Przeczytaj ponownie Ewangelię Jana 20:1-9 w każdą niedzielę rano, zadając sobie pytanie, jaki «grób» nosisz w tym tygodniu i co Bóg tam umieszcza.
• Każdego tygodnia rozpoznaj jakiś «znak na płótnie» — zwyczajne wydarzenie, które można odczytać jako ślad obecności Zmartwychwstałego Chrystusa w twoim życiu.
• Zapamiętaj centralny werset: «Jezus musiał powstać z martwych» i czytaj go ponownie w chwilach zniechęcenia lub niezrozumienia.
• Praktykuj lectio divina raz w tygodniu, czytając fragment Starego Testamentu, który uczniowie mogli powiązać ze Zmartwychwstaniem: Ps 16, Oz 6, Iz 53, Jona 2.
• Dzielenie się raz w miesiącu z bliską osobą «chwilą paschalną» swojego życia: doświadczeniem, w którym z pozornej śmierci narodziło się życie.
• Uczestnictwo we Mszy Świętej ze świadomością, że Eucharystia jest rzeczywistym uczestnictwem w tajemnicy pustego grobu, a nie tylko wspomnieniem.
• Przeczytaj lub ponownie przeczytaj Pierwszy List Piotra (1 P 1, 3-9), aby zakorzenić radość Wielkanocy w rzeczywistości codziennej duchowej walki.

Odniesienia

Podstawowe źródła biblijne — J 20,1-9 (podstawowy tekst artykułu) — 1 Kor 15,1-20 (Pawłowa teologia Zmartwychwstania) — Psalm 16,8-11 (proroctwo o niezniszczalności) — Izajasz 52-53 (cierpiący i uwielbiony Sługa)

Źródła patrystyczne i teologiczne — Święty Jan Chryzostom, Homilie o Ewangelii Jana, Homilie 85-86 (komentarz do rozdziału 20) — św. Augustyn z Hippony, Traktat w Johannem, Traktaty 120-121 — Święty Tomasz z Akwinu, Złota Łańcucha na Jeanie, rozdział 20; ; Suma teologiczna, IIIa q. 53-56 (O zmartwychwstaniu Chrystusa) — Hans Urs von Balthasar, Chwała i Krzyż, Tom IV (Nowy Sojusz), Lethielleux Publishers, 1986 — NT Wright, Zmartwychwstanie Syna Bożego, Fortress Press, 2003 (tłumaczenie francuskie: Zmartwychwstanie Syna Bożego, (Éditions de l'Homme Nouveau, 2013)

Źródło liturgiczne — Mszał rzymski, Msza Święta Niedzieli Wielkanocnej — Antyfona na rozpoczęcie z 1 Listu do Koryntian 5, 7b-8a

🗺 Mapa